เครื่องเร่งอนุภาค 1.7 MV Tandetron

1.7 MV Tandetron Acelerator

เครื่องเร่งอนุภาค 1.7 MV Tandetron ที่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ได้รับมอบจากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีชาลเมอร์ส (Chalmers University of Technology) ประเทศสวีเดน ผ่านการสนับสนุนจาก International Atomic Energy Agency (IAEA)

⚙️ ข้อมูลเฉพาะของเครื่อง

Terminal voltage : 0.1 – 1.7 MV
Beam current : 0.001 – 200 mA
Ion sources : Duoplasmatron และ Cs sputter ion sources
ประเภทของไอออน : ไอออนเกือบทุกชนิดในตารางธาตุ

🛠️ เทคนิคที่สามารถให้บริการ

Elastic Backscattering Spectrometry (EBS)
Proton Induced X-ray Emission (PIXE)
Ionoluminescence (IL)

แผนภาพจำลองเครื่องเร่งอนุภาค 1.7 MV Tandetron

ตัวอย่างการใช้งานด้านต่างๆ

🌎 ด้านสิ่งแวดล้อม

การนำเทคนิค PIXE (Proton Induced X-ray Emission) มาประยุกต์ใช้ในการวิเคราะห์ฝุ่นละอองในภาคเหนือ ร่วมกับเครื่องเก็บตัวอย่างอากาศมาตรฐานสากล (GENT Air Sampler) เพื่อระบุองค์ประกอบทางเคมีของฝุ่นละอองและนำมาวิเคราะห์หาแหล่งกำเนิดมลพิษในแต่ละพื้นที่

ฝุ่นในตำบลแม่เหียะมีโพแทสเซียม (K) สูง ซึ่งบ่งบอกถึงแหล่งที่มาจากการเผาพืชต่าง ๆ

ฝุ่นในตำบลป่าแดดมีแคลเซียม (Ca) สูง ซึ่งบ่งบอกถึงแหล่งที่มาจากการก่อสร้าง

🌿 ด้านการเกษตร

ยกระดับการเกษตรไทยด้วยเทคนิค PIXE (Proton Induced X-ray Emission) ความละเอียดสูงและนวัตกรรมหัววัดจุลภาค (MeV-ion Microbeams) เพื่อสร้างแผนที่ธาตุแบบ 2 มิติ (2-D Mapping) ส่อง “เส้นทางการเดินทาง” ของสารอาหารในพืชได้อย่างแม่นยำ เทคโนโลยีนี้ประสบความสำเร็จในการพิสูจน์คุณภาพเมล็ดข้าวพันธุ์กลายที่มีแร่ธาตุสูง รวมถึงช่วยเจาะลึกกลไกการดูดซึมสารอาหารและการคัดกรองโลหะหนักในพืชเศรษฐกิจอย่างลำไยและผักกระสัง โดยพบการสะสมของธาตุสำคัญบริเวณท่อลำเลียงส่วนเส้นกลางใบอย่างชัดเจน ข้อมูลเชิงลึกระดับโมเลกุลนี้เป็นกุญแจสำคัญในการออกแบบปุ๋ยและสารฉีดพ่นให้มีประสิทธิภาพสูงสุด เพื่อสร้างสรรค์ “อาหารฟังก์ชัน” (Functional Food) และยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยในผลผลิตทางการเกษตร

ตัวอย่างการวิเคราะห์ความเข้มข้นของสารอาหารในใบพืช จะสังเกตได้ว่าบริเวณเส้นกลางใบจะมีความเข้มข้นของธาตุต่าง ๆ มากกว่าบริเวณใบ ยกเว้นธาตุเหล็ก

💍 ด้านวัสดุศาสตร์

ส่งเสริมอุตสาหกรรมอัญมณีและศิลปวัฒนธรรมด้วยเทคนิค PIXE (Proton Induced X-ray Emission), Ionoluminescence (IL) และ Energy Dispersive X-ray Spectroscopy (EDS) วิเคราะห์องค์ประกอบเพื่อคัดแยกอัญมณีและสร้างความเข้าใจกลไกการเกิดสี นอกจากนี้ยังถูกนำมาใช้วิเคราะห์องค์ประกอบของ “กระจกเกรียบ” ล้านนา เพื่อศึกษาสัดส่วนโลหะและสารสีในอดีต ซึ่งเป็นข้อมูลที่สำคัญต่อการบูรณะโบราณสถานให้คงความงดงามตามแบบแผนดั้งเดิม